Trẻ bị sốt: khi nào theo dõi tại nhà, khi nào cần đi khám?
Trẻ bị sốt khiến nhiều cha mẹ lo lắng. Phần lớn các cơn sốt tự hết sau vài ngày, nhưng một số dấu hiệu cho thấy trẻ cần được khám ngay. Bài viết tổng hợp hướng dẫn của NHS và NICE (Anh), Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
Thế nào là sốt?
Theo NHS và AAP, trẻ được coi là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên.
Sốt là phản ứng tự nhiên của cơ thể khi chống lại nhiễm trùng, như ho, cảm lạnh, thủy đậu hay viêm amidan. Trẻ cũng có thể sốt sau tiêm chủng. NHS cho biết nhiệt độ thường trở về bình thường trong 1 đến 4 ngày.
Đo nhiệt độ cho trẻ đúng cách
NHS hướng dẫn dùng nhiệt kế điện tử đo ở nách: đặt đầu nhiệt kế sâu trong hõm nách, khép tay trẻ sát người và giữ đủ thời gian theo hướng dẫn sử dụng. Nếu trẻ vừa tắm hoặc vừa được quấn chăn, hãy đợi vài phút rồi đo lại.
Khuyến nghị theo độ tuổi có khác nhau giữa các tổ chức:
| Độ tuổi | Gợi ý cách đo |
|---|---|
| Dưới 4 tuần | NICE: nhiệt kế điện tử đo ở nách |
| 4 tuần đến 5 tuổi | NICE: nhiệt kế điện tử đo ở nách, hoặc nhiệt kế hồng ngoại đo tai (AAP lưu ý đo tai chỉ dùng từ 6 tháng tuổi) |
| Từ 4 tuổi | AAP: có thể đo ở miệng |
AAP coi đo ở hậu môn là chính xác nhất với trẻ dưới 3 tháng, còn NICE không khuyên đo ở miệng hay hậu môn thường quy cho trẻ dưới 5 tuổi. Hãy hỏi bác sĩ nhi cách phù hợp. Không dùng nhiệt kế thủy ngân vì có thể vỡ và giải phóng hơi thủy ngân độc (AAP). Miếng dán đo nhiệt trên trán kém chính xác (NICE, AAP).
Chăm sóc trẻ sốt tại nhà
Nên làm:
- Cho trẻ uống nhiều nước. Nếu trẻ bú mẹ, tiếp tục cho bú như bình thường.
- Cho trẻ ăn nếu trẻ muốn.
- Theo dõi dấu hiệu mất nước: khô miệng, mắt trũng, khóc không có nước mắt, thóp trũng, tã ít ướt hơn thường lệ.
- Kiểm tra trẻ thường xuyên, kể cả ban đêm.
- Cho trẻ nghỉ ở nhà, không đến lớp khi còn sốt.
Không nên làm:
- Không cởi hết quần áo của trẻ, nhưng cũng không ủ quá nhiều quần áo hay chăn.
- Không lau người, chườm đá hay tắm cồn để hạ sốt. NICE không khuyến nghị lau mát bằng nước ấm, và AAP cho biết các cách này không còn được khuyến nghị vì có thể gây hại cho trẻ.
- Không cho trẻ dưới 16 tuổi dùng aspirin, trừ khi bác sĩ kê đơn. NHS cho biết aspirin có liên quan đến hội chứng Reye, một bệnh hiếm nhưng nghiêm trọng.
Về thuốc hạ sốt
NICE khuyên chỉ cân nhắc thuốc hạ sốt khi trẻ có vẻ khó chịu, không dùng chỉ để hạ nhiệt độ, và thuốc không phòng được co giật do sốt. Hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về loại thuốc và cách dùng phù hợp với tuổi, cân nặng của trẻ.
Lưu ý an toàn của NHS: không cho trẻ dưới 2 tháng tuổi dùng paracetamol; không cho ibuprofen với trẻ dưới 3 tháng, nặng dưới 5 kg, bị thủy đậu hoặc mất nước; không dùng xen kẽ paracetamol và ibuprofen nếu nhân viên y tế không hướng dẫn.
NICE lưu ý việc sốt có hạ sau thuốc hay không không giúp phân biệt bệnh nặng hay nhẹ.
Theo độ tuổi: khi nào cần đi khám
Trẻ dưới 3 tháng
NICE xếp trẻ dưới 3 tháng có nhiệt độ từ 38°C trở lên vào nhóm nguy cơ cao bệnh nặng. Hãy liên hệ bác sĩ hoặc đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay, kể cả khi bạn chỉ nghĩ là trẻ sốt mà chưa đo được (NHS). Kể cả khi trẻ vừa tiêm chủng, hãy để nhân viên y tế đánh giá thay vì tự phán đoán.
Trẻ 3 đến 6 tháng
Trẻ 3 đến 6 tháng có nhiệt độ từ 39°C trở lên được NICE xếp ít nhất vào nhóm nguy cơ trung bình, và NHS khuyên cần được tư vấn y tế khẩn. Hãy cho trẻ đi khám sớm.
Trẻ trên 6 tháng và trẻ lớn
Với trẻ trên 6 tháng, NICE lưu ý không nên chỉ dựa vào mức nhiệt độ để đánh giá bệnh nặng hay nhẹ. Hãy nhìn cách trẻ cư xử: vẫn cười, phản ứng bình thường, tỉnh táo hoặc dễ đánh thức, màu da bình thường, miệng không khô là dấu hiệu nguy cơ thấp.
Khi nào nên liên hệ bác sĩ
Gọi bác sĩ hoặc đưa trẻ đi khám sớm nếu:
- Sốt kéo dài hơn 24 giờ ở trẻ dưới 2 tuổi, hoặc hơn 3 ngày (72 giờ) ở trẻ từ 2 tuổi (AAP).
- Sốt từ 5 ngày trở lên (NHS, NICE).
- Có dấu hiệu khác như phát ban, đau họng hay đau tai nặng, nôn hoặc tiêu chảy nhiều lần (NHS, AAP).
- Trẻ không muốn ăn, khác hẳn mọi ngày, hoặc có dấu hiệu mất nước (NHS).
- Trẻ vẫn mệt sau khi đã hạ sốt, hoặc có vẻ nặng hơn (AAP).
- Trẻ có bệnh về miễn dịch hoặc đang dùng corticoid (AAP).
- Bạn lo lắng hơn trước, hoặc thấy mình không thể tự chăm sóc trẻ (NICE).
Dấu hiệu cần cấp cứu: gọi 115
Gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu gần nhất nếu trẻ sốt kèm một trong các dấu hiệu sau (NHS, NICE, WHO):
- Co giật.
- Li bì, khó đánh thức, hoặc đánh thức rồi không giữ được tỉnh táo.
- Quấy khóc không dứt, kích động, lú lẫn, hoặc khóc yếu, khóc the thé.
- Khó thở: thở rên, thở rất nhanh, bụng hóp vào dưới sườn khi thở.
- Không uống hoặc không bú được, hoặc nôn ra tất cả mọi thứ.
- Cứng cổ, sợ ánh sáng, hoặc thóp phồng ở trẻ nhỏ.
- Phát ban không mờ đi khi ấn một chiếc cốc thủy tinh lên da.
- Da tái, xanh, xám hoặc nổi vân; môi hoặc lưỡi xanh, xám hay nhợt nhạt.
- Bàn tay, bàn chân lạnh bất thường.
- Không phản ứng như bình thường, không quan tâm đến bú hay hoạt động thường ngày.
Lưu ý khi nghi sốt xuất huyết
WHO cho biết dấu hiệu sốt xuất huyết nặng thường xuất hiện sau khi hết sốt, nên hạ sốt chưa chắc đã khỏi. Đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu có: đau bụng dữ dội, nôn liên tục, thở nhanh, chảy máu chân răng hoặc chảy máu mũi, nôn ra máu hoặc phân có máu, mệt mỏi, bứt rứt, rất khát, da xanh tái và lạnh, yếu sức. WHO khuyên tránh ibuprofen và aspirin vì có thể làm tăng nguy cơ chảy máu. Xem thêm dấu hiệu sốt xuất huyết nguy hiểm.
Ghi lại trước khi đi khám
- Nhiệt độ, giờ đo và cách đo.
- Thuốc đã dùng và giờ dùng.
- Lượng uống hoặc bú, số tã ướt.
- Triệu chứng khác và lần tiêm chủng gần nhất.
Phòng khám có thể chia sẻ bài viết này với phụ huynh.
Nguồn tham khảo
- High temperature (fever) in children — NHS
- Fever in under 5s: assessment and initial management (NG143) — NICE
- How to Take a Child's Temperature — American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org)
- Fever Without Fear: Information for Parents — American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org)
- Integrated Management of Childhood Illness: Chart booklet — WHO
- Dengue and severe dengue — WHO
- Reye's syndrome — NHS