Dấu hiệu sốt xuất huyết nguy hiểm cần đi khám ngay
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh do vi rút lây qua muỗi đốt. Nhiều người khỏi sau khoảng một tuần, nhưng một số trường hợp chuyển nặng, đôi khi đúng vào lúc tưởng như đã đỡ. Biết sớm các dấu hiệu sốt xuất huyết, nhất là dấu hiệu cảnh báo, giúp người bệnh được khám và theo dõi kịp thời. Nội dung dưới đây dựa trên hướng dẫn của Bộ Y tế, WHO và CDC.
Sốt xuất huyết lây như thế nào?
Theo hướng dẫn chẩn đoán, điều trị sốt xuất huyết Dengue của Bộ Y tế, vi rút truyền từ người bệnh sang người lành qua muỗi đốt, chủ yếu là muỗi Aedes aegypti. WHO cho biết muỗi Aedes albopictus cũng có thể truyền bệnh.
Người bệnh có thể truyền vi rút sang muỗi từ khoảng 2 ngày trước khi có triệu chứng đến 2 ngày sau khi hết sốt (WHO). Một người có thể mắc bệnh nhiều lần, và WHO lưu ý người nhiễm lần thứ hai có nguy cơ bị sốt xuất huyết nặng cao hơn.
Triệu chứng thường gặp
WHO cho biết nếu có triệu chứng, chúng thường bắt đầu 4 đến 10 ngày sau khi nhiễm và kéo dài 2 đến 7 ngày. Hướng dẫn của Bộ Y tế mô tả giai đoạn sốt với các biểu hiện:
- Sốt cao đột ngột, liên tục.
- Nhức đầu, chán ăn, buồn nôn.
- Da xung huyết (đỏ da).
- Đau cơ, đau khớp, nhức hai hố mắt.
- Có thể có chấm xuất huyết dưới da, chảy máu chân răng hoặc chảy máu mũi.
WHO cũng nêu nôn, sưng hạch và phát ban. Phần lớn người bệnh có triệu chứng nhẹ hoặc không có triệu chứng và hồi phục sau 1 đến 2 tuần.
Vì sao lúc hạ sốt vẫn cần cẩn thận?
Bộ Y tế chia diễn biến bệnh thành ba giai đoạn:
- Giai đoạn sốt: sốt cao đột ngột và các triệu chứng nêu trên.
- Giai đoạn nguy hiểm: thường vào ngày thứ 3 đến 7 của bệnh. Người bệnh có thể còn sốt hoặc đã giảm sốt. Đây là lúc có thể xảy ra thoát huyết tương (dịch thoát ra khỏi lòng mạch, thường kéo dài 24 đến 48 giờ); nếu thoát nhiều có thể dẫn đến sốc.
- Giai đoạn hồi phục: thường vào ngày thứ 7 đến 10. Người bệnh hết sốt, khỏe dần, thèm ăn và đi tiểu nhiều.
WHO cho biết triệu chứng nặng thường xuất hiện sau khi đã hết sốt. CDC cũng lưu ý các dấu hiệu cảnh báo thường bắt đầu trong 24 đến 48 giờ sau khi hết sốt. Vì vậy, hết sốt chưa chắc là đã khỏi. Đây chính là những ngày cần theo dõi sát nhất.
Dấu hiệu cảnh báo cần đi khám ngay
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, người bệnh đang theo dõi tại nhà cần đến khám lại ngay khi có một trong các dấu hiệu sau:
- Thấy khó chịu hơn dù đã giảm sốt hoặc hết sốt.
- Không ăn, uống được.
- Nôn nhiều.
- Đau bụng nhiều.
- Tay chân lạnh, ẩm.
- Mệt lả, bứt rứt.
- Chảy máu mũi, miệng hoặc xuất huyết âm đạo.
- Không đi tiểu trên 6 giờ.
- Thay đổi hành vi như lú lẫn, tăng kích thích, vật vã hoặc li bì.
WHO bổ sung các dấu hiệu: nôn liên tục, thở nhanh, có máu trong chất nôn hoặc phân, khát nước nhiều, da xanh tái và lạnh, người yếu. CDC nhấn mạnh sốt xuất huyết nặng là tình trạng cấp cứu.
Khi thấy các dấu hiệu này, hãy đưa người bệnh đến ngay cơ sở y tế gần nhất. Nếu người bệnh li bì, lơ mơ, tay chân lạnh hoặc không tự đi được, gọi 115.
Ai có thể cần nhập viện sớm hơn?
Với người bệnh chưa có dấu hiệu cảnh báo, Bộ Y tế hướng dẫn bác sĩ xem xét cho nhập viện trong các trường hợp:
- Sống một mình.
- Nhà xa cơ sở y tế, không thể nhập viện kịp thời khi bệnh trở nặng.
- Gia đình không có khả năng theo dõi sát.
- Trẻ nhũ nhi.
- Dư cân, béo phì.
- Phụ nữ có thai.
- Người từ 60 tuổi trở lên.
- Có bệnh mạn tính đi kèm như bệnh thận, tim, gan, hen, đái tháo đường.
Nếu gia đình bạn thuộc một trong các nhóm này, hãy nói rõ với bác sĩ khi đi khám.
Chăm sóc tại nhà theo hướng dẫn của bác sĩ
Bộ Y tế khuyến cáo khi bị sốt, hãy đến ngay cơ sở y tế để được khám và tư vấn, không tự ý điều trị tại nhà. Nếu bác sĩ cho theo dõi tại nhà, những việc nên làm là:
- Nghỉ ngơi: nghỉ tại giường, tránh đi lại nhiều (Bộ Y tế; CDC).
- Uống nhiều nước: oresol hoặc nước trái cây (Bộ Y tế). CDC gợi ý nước lọc hoặc đồ uống có bổ sung chất điện giải.
- Hạ sốt đúng cách: chỉ dùng paracetamol đơn chất theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ. Khi sốt cao, nới lỏng quần áo và lau mát bằng nước ấm; không dùng nước đá để lau (Bộ Y tế).
- Không dùng aspirin, ibuprofen hoặc analgin: Bộ Y tế cho biết các thuốc này có thể gây xuất huyết và toan máu; WHO lưu ý aspirin và ibuprofen làm tăng nguy cơ chảy máu.
- Tránh đồ ăn uống màu nâu hoặc đỏ như xá xị, sô cô la (Bộ Y tế).
- Tái khám đúng hẹn. Với trẻ em, hướng dẫn của Bộ Y tế ghi tái khám mỗi ngày.
- Tránh để người bệnh bị muỗi đốt: CDC cho biết vi rút có trong máu trong tuần đầu của bệnh và có thể truyền sang muỗi. Cho người bệnh nằm màn, kể cả ban ngày.
Phòng sốt xuất huyết tại nhà
Danh sách việc cần làm mỗi tuần, theo khuyến cáo của Bộ Y tế và WHO:
- Đậy kín tất cả dụng cụ chứa nước để muỗi không đẻ trứng.
- Diệt lăng quăng (bọ gậy): thả cá vào dụng cụ chứa nước lớn, cọ rửa dụng cụ chứa nước vừa và nhỏ, lật úp dụng cụ không chứa nước, thay nước bình hoa.
- Loại bỏ vật đọng nước quanh nhà: chai, lọ, mảnh chai, vỏ dừa, mảnh lu vỡ, lốp xe cũ, hốc tre, bẹ lá.
- Ngủ màn và mặc quần áo dài, kể cả ban ngày.
- Dùng kem hoặc xịt chống muỗi có chứa DEET, picaridin hoặc IR3535, và lưới chắn ở cửa sổ (WHO).
- Phối hợp với ngành y tế trong các hoạt động phòng, chống dịch.
WHO cho biết hiện có một vắc xin được cấp phép ở một số quốc gia, được khuyến cáo cho trẻ từ 6 đến 16 tuổi ở nơi bệnh lây truyền mạnh. Hãy hỏi bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng nếu bạn muốn biết thêm.
Các phòng khám có thể chia sẻ bài viết này với người bệnh và gia đình trong mùa sốt xuất huyết.